Грамматика

8-1. Отрицательные слова образуются от вопросительно-относительных путем замены начального k на nen: neniu , , ; nenio ; nenia ; nenie ; nenien ; neniel ; nenial ; neniam ; neniom ; nenies .

8-2. Обобщительные слова образуются от вопросительно-относительных путем замены начального k на cx: cxiu (cxiuj ); cxio ; cxia , ; cxie ; cxien ; cxiel ; cxial ; cxiam ; cxiom ; cxies .

8-3. Местоимения:

mem - не изменяется по числам, родам и падежам и стоит после слова, к которому относится: Kiu amas sian edzinon, amas sin mem ; La faktoj parolas por si mem ; Tio okazis per si mem ; La instruistoj malfermas la pordon, sed vi devas eniri mem .

oni - неопределенно-личное местоимение, означающее "люди", "многие", "некто"; употребляется, когда речь идет о действии каких-либо лиц без точного указания, кто именно из них выполняет данное действие; на русский язык обычно не переводится, соответствует 3-му лицу множественного числа, иногда - безличному обороту: La bonon oni memoras, la malbonon oni forgesas ; La gasto mangxas tion, kion oni al li donas ; Kiam oni ne havas, kion oni sxatas, oni sxatu tion, kion oni havas ; Oni povas ; Oni povos ; Oni devas , ; Oni ne povas esti felicxa la tutan vivon ; Oni ne povas deziri tion, kion oni ne konas (Ovidio) .

8-4. Частицы:

do , , : Do ni komencu! ; Mi pensas, do mi estas (Dekarto) ; Parolu do!

nek употребляется в паре с другим отрицательным словом: nek tien, nek reen . Но нельзя сказать *nek unufoje ; правильные формы: ecx ne unufoje или ne ... ecx unufoje: Havi multe da amikoj estas havi ecx ne unu amikon (= ne havi ecx unu amikon) (Erasmo) ; En Petrodvorec mi estis ecx ne unufoje (= ne estis ecx unufoje), sed en Ermitagxo mi estis pli ol unufoje ; Mi ne scias tion, nek volas scii .

Частица cxi, обозначающая близость, может употребляться (прежде всего, в разговорной речи и в поэзии) самостоятельно, вместо tiu cxi, tiun cxi, tiuj cxi, tiujn cxi: cxi homo, cxi knabojn; cxi-matene ; cxi-minuta .

8-5. Наречие for : kuri for ; la manojn for! ; vivi for de la gepatroj ; fora lando .

8-6. Предлоги: ekster , ; apud , ; okaze de : esti ekster ludo ; apud magazeno ; okaze de via sukceso ; apudluna, eksterplana.

8-7. Причастия действительного залога образуются с помощью суффиксов -ant- (настоящее время), -int- (прошедшее время), -ont- (будущее время) и окончания -a: leganta , leginta , legonta , . Заменив окончание -a на -o, получаем существительное, обычно обозначающее человека: leganto , komencanto , lernanto , organizanto, praktikanto. Заменив -a на -e, получаем деепричастие: legante , leginte : Mallaborulo sidante dormas kaj kusxante laboras ; Farinte malbonon, ne atendu bonon ; La viro, kiu sagxe parolas pri la amo, ne estas tre enamigxinta (G. Sand) ; La tempon venontan ankoraux neniu konas .

8-8. Конструкция "винительный падеж с инфинитивом" употребляется при глаголах чувственного восприятия ("видеть", "слышать", "чувствовать" и т.п.): Mi vidas lin stari (= Mi vidas lin staranta, = Mi vidas, ke li staras).

Словообразование

8-9. Приставка ek- обозначает начало действия или моментальное действие: ekkanti ; ekveturi ; ekrigardi , ; ekvidi ; ekhavi , ; ekskribi : Ek al la laboro! ; Por ekkoni la homon, necesas lin ekami (L. Feuerbach/FOjerbahx) .

8-10. Суффикс -ar- обозначает совокупность однородных предметов: vagonaro ; vortaro ; cxevalaro ; problemaro ; aktivularo ; anaro ; aro , , , и т.п.; arigxi ; marsxi arope ; gazetara konferenco ; Unu homo ne estas homaro .

8-11. Наречие for употребляется в качестве полуприставки, обозначая удаление, удаленность, устранение: foriri ; forigi ; foresti ; foracxeti ; formangxi ; forpreni ; Cxu vere vi forveturos? Al neniu fordonu gxin! Ne foriru ankoraux! Pri amikoj oni devas memori ne nur en ilia cxeesto, sed ankaux en ilia foresto (Fales).

8-12. Местоимение mem употребляется в качестве полуприставки в значениях "сам" (memstara , memcelo , memlerninto ) и "себя" (memamo , memreklamo , memportreto ).

Словоупотребление

8-13. Необходимо четко различать следующие близкие по форме и значению слова: Mi legis cxiun libron (каждую книгу), cxiujn librojn (все книги), cxion (всё), tutan libron (всю книгу, т.е. целиком), tutajn librojn (целые книги), cxiajn librojn (всякие книги).

8-14. Не следует смешивать mem с похожим русским словом в сочетаниях: la plej granda; la sama; с другой стороны: same (kiel) .

Текст

Ekster la urbo

- Auxskultu, Anatolo, oni povas pensi, ke al vi okazis io felicxa.

- Kial vi tiel pensas?

- Cxar vi estas hodiaux tre gaja.

- La gaja vizagxo ankoraux nenion diras. Simple, hieraux mi havis agrablan dumtagan ripozon ekster la urbo.

- Atendu momenton! Cxu vi iris tien sola?

- Certe ne. Ni estis kvarope: Nina, Andreo, Nikolao kaj mi.

- Rakontu do! Cxu vi iris piede?

- Ni ne sciis cxi-foje, kien iri. Fine ni decidis veturi eksterurben.

- Cxe kiu oni kunvenis matene?

- Cxe neniu, sed apud la stacidomo. Mi gxustatempe venis per tramo. La forveturonta elektrovagonaro jam staris cxe la stacio. Antaux ol eltramigxi, mi komencis cxirkauxrigardi tra la fenestro, kie estas miaj geamikoj. Sed cxar mi ne estas tre atenta, mi ne tuj ekvidis ilin stari inter granda nombro da homoj. Andreo tenis en la manoj du dikajn sakojn, helpante al Nina.

- Cxu ankaux vi mem portis sakon?

- Ne, mi havis nuran saketon kun pano por cxiuj kaj aldone pilkon.

- Cxu vi veturis malproksimen?

- Suficxe malproksimen. Elirinte el la vagonaro, ni ekiris tra la arbaro. Altaj verdantaj arboj nin cxirkauxis, la aero estis tre agrabla.

- Jes, estas bone liberigxi de cxiutagaj devoj por kelka tempo, memori nek pri la baldauxa labortago, nek pri cxiamaj hejmaj aferoj.

- Ni ludis pilkon, interparolis, poste ni eksidis sur la teron kaj kantis novajn Esperantajn kantojn. Kiam ekvesperigxis, ni envagonigxis kaj ekveturis hejmen.

- Do la eksterurbigxo placxis al vi, cxu ne?

- Jes, ege placxis. Vi gxuste diris: hodiaux mi estas felicxa. Oni devas ne nur bone labori, sed ankaux bone ripozi.