Грамматика

7-1. В отличие от русского языка, где возвратное местоимение "себя" в роли дополнения может быть связано с подлежащим любого лица, в эсперанто для каждого лица подлежащего употребляется в роли дополнения соответствующее личное или возвратное местоимение: mi lavas min , ; vi lavas vin , ; , ; li lavas sin , ; li lavas lin (т.е. другого человека); ni lavas nin , ; ili lavas sin , ; ili lavas ilin (т.е. других людей).

В некоторых сложных словах, ставших традиционными, sin, sia могут употребляться для любого лица: sindona , ; siatempe .

Местоимение si употребляется либо в винительном падеже, либо с предлогом, а самостоятельного употребления не имеет: Li estas la plej kara por si .

7-2. Частица ne стоит непосредственно перед отрицаемым словом: Ne mi ricevis la respondon (а кто-то другой); Mi ne ricevis respondon ; Mi ricevis ne respondon (а туманное обещание).

7-3. В русском языке наречие и краткое прилагательное среднего рода часто совпадают по форме. В эсперанто наречие и прилагательное всегда отличаются друг от друга окончаниями: Mi konas lin bone; Tio estas bona.

7-4. Наречия: apenaux , ; tuj , , , ; nepre , ; cxiam : Mi apenaux endormigxis; Kiu donas tuj, donas duoble ; Laboro nur tiam estas gxojiga, kiam estas nepre necesa (L. N. Tolstoj); La plej malkara ne cxiam estas la plej malbona .

7-5. Предлог sub : Ili sidis sub palmo.

7-6. Винительный падеж:

а) указывает, что слово в предложении является прямым дополнением, т.е. объектом действия: Mi amas vin;

б) указывает направление движения к цели, причем предлоги al и en при слове в винительном падеже могут опускаться: iri en la hejmon (= iri la hejmon); eniri en tramon (= eniri tramon); veni al domo (= veni domon). Наречие, употребляющееся в этом значении, также приобретает окончание -n: kuri hejmen, alveno Moskven.

Предлоги, указывающие направление движения к цели (al, gxis, tra), не требуют винительного падежа. Предлоги, указывающие направление движения не к цели (de, el) или вообще не указывающие направление движения (например, dum, kun, per, por, pri, sen, da, je), никогда не требуют винительного падежа.

Некоторые предлоги (например, en, sur, sub, inter, antaux, post, cxe) требуют после себя именительного падежа, если они обозначают место, или винительного падежа, если обозначают направление движения к цели: en la domo , en la domon ; sur la tablo , sur la tablon ; sub la lito , sub la liton и т.п.;

в) употребляется в конструкциях, которые в предложениях выступают как обстоятельства, выражая меру времени (kusxi du horojn, malsani du monatojn), меру расстояния (iri du kilometrojn), меру стоимости (kosti du rublojn), меру веса (pezi du kilogramojn);

г) иногда может заменять предлоги, если при этом смысл остается ясным; примеры, связанные с обозначением направления движения к цели, даны выше; кроме того: Mi venos la kvinan de majo (= en la kvina de majo); Mi dankas (demandas, instruas, rigardas) vin (= al vi); Mi dormis (instruis, iris, kuris, laboris, lernis, parolis, restis) sep horojn (= dum sep horoj), la tutan tagon (= dum la tuta tago); Mi forgesis (petis, gxojis, certis, dankis) vian alvenon (= pri via alveno); Li kuris tri kilometrojn (= tra tri kilometroj); Li estas kvardek jarojn agxa (= agxa je kvardek jaroj), kelkajn monatojn (= je kelkaj monatoj) pli agxa ol mi; Mi venis du horojn pli frue (= je du horoj pli frue).

Гораздо менее удачны формы: mi venos sabaton (= en sabato, sabate) [], mia filino logxas Moskvon (= en Moskvo, Moskve), mi kusxas liton (= en la lito, enlite), mi sidas segxon (= sur segxo, sursegxe), responde vian demandon (= al via demando).

Формы с винительным падежом короче и динамичнее, формы с предлогом - точнее и употребляются в более официальном стиле.

При обозначении времени в часах предлог je не заменяется винительным падежом: Mi venas je la sepa horo vespere.

Следует избегать скопления слов в винительном падеже при одном глаголе: Mi rigardis filmon dum du horoj (а не *Mi rigardis filmon du horojn); Mi sciigis sxin pri tio или Mi sciigis tion al sxi (а не *Mi sciigis sxin tion).

Если имя собственное оканчивается на гласный, то в винительном падеже к нему добавляется окончание -n, если на согласный, то -on: Mi trovis en la cxambro Borison, Arkadij-on kaj Zoja-n.

7-7. При однородных формах глагола подлежащее обычно не повторяется: Mi levis min, matenmangxis, prenis la lernolibrojn kaj eliris el la hejmo.

Словоупотребление

7-8. Слово mono обычно употребляется в единственном числе: Ne tiel bone estas havi monon, kiel malbone estas ne havi gxin.

7-9. Дни недели: lundo , mardo , merkredo , jxauxdo , vendredo , sabato , dimancxo . С названиями дней недели определенный артикль la обычно не употребляется.

Текст

Matene en tramo

- Bonan matenon, Nikolao! Kial vi estas tiel rugxa?

- Cxar mi postkuris la tramon kaj apenaux sukcesis ensalti gxin lastmomente.

- Cxu vi levis vin malfrue?

- Jes. Hieraux mi studis lernolibron gxisnokte, tial enlitigxis tre malfrue. Kaj hodiaux mi malfermas la okulojn - diablo prenu! Restas nur kvaronhoro! Mi tuj surpiedigxis, subakvigis la kapon, lavis min kaj samtempe rapide brosis la dentojn, vestis min kaj elkuris el la hejmo sen kombi la harojn, ecx monon por la matenmangxo forgesis.

- Nu, ne gravas! Mi kunprenis suficxe da mono: matenmangxo en nia studenta bufedejo kostas ne pli ol 50 kopekojn. Interalie, mi ricevis ankorauxfoje alilandan leteron en Esperanto.

- El kiu lando?

- Pensu nur - gxi venis el la malproksimega Auxstralio! El alia parto de la mondo!

- Cxu? Vere, tre malproksima loko!

- En la koverto trovigxis priskribo de Melburno kaj cxarma bildkarto: multaj homoj - viroj kaj junulinoj - rikoltas sur kampo.

- Kie estas la letero?

- Hejme. Mi montros gxin al vi, se vi havas deziron.

- Mi cxiam deziras koni interesajn objektojn. Kiam vi alportos tiun cxi leteron?

- Marde aux merkrede aux alitempe.

- Tio estas bona. Mi antauxdankas vin. Sed mi gxis nun ne ricevis respondon el Japanio. Mi interesigxis cxe mia leter-amiko pri japaniaj televidiloj - necesas rekoni, ke ili estas tre bonaj kaj pezas malmulte.

- Mi pensas, ke li nepre respondos - tuj kiam li havos necesajn informojn.

- Jen la universitato. Sed antaux ni multas pasagxeroj. Tial ni proksimigxu al la elirejo kaj rapidu eltramigxi!

Задания

7.1. Что означают следующие слова?

parteto grandegulo gastejo gefratoj leterportisto sekretigi plibonigi fotilo duonjara duobligi rerakonti antauxhieraux kelkcent multvorta alproksimigxi senharigxi restu surstrate tutmonda malkara unufoje unuafoje lastfoje jarkvino trafari samlandano alivesti sin demeti subteksto subpieda sube tranokti malsukcesi cxeesti cxiopova cxirkauxpreni enigi kunigi nedeviga nepra jese interkompreno gxustatempulo lavmasxino laborloko cxevalkurejo

7.2. Переведите сочетания:

de la kapo gxis la piedoj rigardu sub la piedojn temperaturo sub nulo en sabato kun lia subskribo priparoli dum tagmangxo unu fojon por cxiam per unu fojo konoj de lernantoj pri la historio malsana je la piedoj gxis kie? fenestro al la strato enamigxi al pliagxulo aligxi al Esperanto-klubo la plej bela el la virinoj veni por vidi vin kinejo kun mil lokoj dekduo da kovertoj levi sin de la tablo resti sen mono nokto sen dormo iri tra la strato antaux kelkaj minutoj tio estis cxirkaux dimancxo proksimigxo celen labori tage-nokte